Ở góc độ khoa học mà đánh giá, TS Nguyễn Kim Hiền - Viện Nghiên cứu Tôn giáo - đưa ra quan điểm: "Nhìn từ phương diện y học, lên đồng không phải là một trạng thái tâm lý đặc biệt. Và rõ ràng trong xã hội có tồn tại một nhu cầu chữa bệnh bằng hình thức lên đồng, hầu bóng...".



Không thể chữa bệnh

Cùng với ý kiến này, BS Nguyễn Thành Nam - Trung tâm Sức khỏe tâm thần - cho biết thêm: "Do nhiều yếu tố tác động từ một buổi tổ chức giá đồng (màu sắc, âm nhạc, cổ động của những người bên ngoài) cộng với ý thức tự kỷ ám thị, những bà đồng, ông cốt sẽ rơi vào một trạng thái thăng hoa và hát xướng, múa diễn...

Ở những buổi giá đồng không mang tính lễ hội văn hoá đơn thuần mà "mượn" giá đồng để thực hiện hình thức mê tín dị đoan, người "hầu đồng" thường "mượn khẩu thánh" hoặc giả danh người đã chết đòi "người trần mắt thịt" phải cúng kiếng mâm cao cỗ đầy hoặc, đòi tiền tổ cao chất ngất và đủ các loại chi phí cho người lên đồng. Nếu không sẽ quở mắng, làm cho bị bệnh... Tôi cho rằng, đây là một hiện tượng phản khoa học và không đáng tin cậy.

Phúc nhờ đức mà nên

Với người đã từng ngồi "hầu đồng", Phan Trung Tự - một phật tử tại chùa Xá Lợi (TPHCM) - tâm sự: Tôi tham dự các buổi lên đồng cũng đã vài lần, thậm chí cũng đã từng được cho ngồi "hầu giá" và cho rằng đây là một hoạt động khá thú vị. Tôi nghĩ hầu đồng là hình thức tín ngưỡng có từ lâu đời ở nước ta và là một nét văn hoá khá độc đáo mà còn được lưu lại đến nay.

Lúc trước, khi được ngồi hầu, tôi nghe mọi người bảo rằng những người hầu thánh sẽ được ban lộc làm ăn rất giàu và sống hạnh phúc. Bây giờ với con mắt của một phật tử, tôi đã nhìn nhận khác. Xin lý giải: Trong tất cả các giá đồng, khi hầu cô đồng thầy đồng phát lộc cho mọi người (không kể quen hay không). Như vậy, dưới góc nhìn của Phật giáo đây chính là hình thức thực hành bố thí là một việc nên làm (nhờ vậy, người này sẽ có phước để giàu có).

Tóm lại, làm ăn phát đạt và gia đình hạnh phúc của những người hầu thánh không bắt nguồn từ việc được các thánh phù trợ mà chủ yếu là nhờ công đức làm của chính người ấy đã tạo ra, thế nhưng hoạt động này cũng chỉ nên mang ý nghĩa tượng trưng, lòng thành, lại bị nhiều người lạm dụng đến thái quá, hao tài tốn của hàng chục đến hàng trăm triệu cho một lần hầu đồng là không nên.

Ngoài ra, tôi cho rằng cũng cần bài bác một vài hiện tượng không tốt như sử dụng hầu đồng thần thánh để lừa gạt, thực hiện hành vi mê tín dị đoan cũng như lạm dụng việc đốt vàng mã ngựa xe quá nhiều... gây tốn kém mà chẳng ai được lợi lộc gì (ngoại trừ người bán hàng mã).